على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
79
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
اتاقة ( et qat ) م . ع . اتاق القوس سخت كشيد آن كمان را . اتاكة ( et kat ) م . ع . بركندن موى . اتاله ( at le ) ا . پ . بلغور . اتاليق ( at liq ) ا . ع . حامى و نگهبان . و استاد و معلم . اتآم ( et m ) م . ع . ذبح كردن كوسپند تئمة را . و اتامت المراة : دوگانه زاد آن زن در يكم شكم . و اتام المراة : دو راه آن زن را به جماع يك گردانيد . اتآم ( ette m ) م . ع . دوگانه زائيدن و توأم زائيدن . اتاماژر ( et - m jor ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه - صاحب منصب لشكرى كه احكام فرمانده كل لشكر را به صاحب منصبان جزء تبليغ مىكند . اتآمة ( et ' mat ) م . ع . دوگانه زائيدن . و نكاح كردن . و بكارت دختر را برداشتن . و دو راه را يكى گردانيدن . مر . اتآم را . اتان ( at n ) و ( ot n ) ا . پ . ماده خر . اتان ( at n ) و ( et n ) ا . ع . ماده خر . ج آتن و اتن و اتن و مأتوناء . ( ma'tun ' ) . همچنين بمعنى ايستاد نگاه آبكش بر سر چاه آمده است . اتان ( at n ) ا . ع . نشستنگاه هودج از پشت شتر . ج : اتن . و اتان الضحل : سنگ بزرگ بر سر چاه كه چون چعزلاوه بر آن نشيند پاى را بلغزاند . و سنگ بزرگى كه پارهاى از آن درون و پارهاى بيرون از آب باشد . و سنگ گازران . و ماده شتر را در سختى و صلابت به اتان الضحل تشبيه مىكنند . اتانه ( at nat ) ا . ع . ماده خر . ولى كمتر مستعمل است . اتانين ( at nin ) ع . ج اتون . اتاوات ( et v t ) ع . ج اتاوة . اتاوة ( et vat ) ا . ع . باج و پاره و رشوه . و پارهاى كه خاص براى آب باشد . و بخشش و انعام . ج : اتاوىّ و اتاوى ( at v ) و اتاوات و اتاواتىّ . اتاوة ( et vat ) م . ع . اتوته اتوا و اتاوة ( از باب نصر ) : پاره و رشوه دادم او را و باج دادم او را . اتاوى ( at v ) و ( at viy ) ع . ج اتاوة . اتاوى ( at viy ) و ( et viy ) و ( ot viy ) ا . ع . جويچهاى كه شخص بسوى زمين خود آرد . و سيلى كه باران آن به شخص نرسيده باشد . و مسافرى كه وطنش معلوم نبود . اتاويات ( at viy t ) ص . ج . ع . نساء اتاويات : زنان غريب و اجنبى . و زنان مسافرى كه وطنشان دور باشد . اتاويه ( at vih ) ع . ج توه و تيه . اتب ( etb ) ا . ع . چادر از ميان چاكزدهء بىگريبان و آستين كه زنان پوشند . و شاماكچه و پيراهن زنان . و هر جامهء كوتاه كه نصف ساق رسد . و پيراهن بىآستين . و شلوار بىپاچه . ج : اتاب و اتاب و اتوب . و اتب الشعير : پوست جو . اتبا ( atb ) ا . پ . بلغت زند تير و سهم . اتباب ( atb b ) ع . ج تابّ . اتباب ( etb b ) م . ع . اتب الله قوته اتبابا : سست و ضعيف گردانيد او را خداى . اتبار ( etb r ) م . ع . معدوم شدن . و باز داشتن . و پرهيز كردن . اتبار ( etteb r ) م . ع . منقطع شدن . اتباس ( atteb s ) م . ع . خشك شدن . اتباع ( atb ' ) ع . ج تبع . و اتباع التابعين : پيروان تابعين يعنى كسانى كه روايت حديث از يكى از تابعين كنند و نسبت او به تابع مثل نسبت تابع به صحابى مىباشد . اتباع ( atb ' ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - پيروان . اتباع ( etb ' ) م . ع . پىدرپى رفتن و پس روى كردن . و در پى فرستادن . و رسيدن به كسى قوله تعالى : فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ اى لحقهم و كاد ان يلحق . المثل : اتبع الفرس لجامها يعنى اسب دادى لجامش را هم بده ( يضرب للامر باستكمال المعروف ) و كذلك اتبع الناقة زمامها و اتبع الدلو رشائها . و نيز اتباع : برات كردن بر كسى ( يستعمل مجهولا ) يق اتبع فلان على فلان بمال يعنى برات كرد فلان را بر فلان و حيله كرد با او . و در اصطلاح لغت دو لفظ پى يكديگر آوردن بر يك روى و لفظى را از پى لفظى آوردن كه داراى معنى و وزن همان لفظ اول بود و مثل آن باشد كه لفظ را مكرر كردهاند مانند حسن بسن و شغب جغب و در فارسى مانند اوش و بوش و آش و ماش و گل و مل كه لفظ بسن و جغب و بوش و ماش و مل از اتباع حسن و شغب و اوش و آش و گل مىباشند . اتباع ( etteb ' ) م . ع . پس روى كردن و در پى رفتن . و رسيدن به كسى . و برات گرفتن . اتبال ( atb l ) ع . ج تبل ( tabl ) . اتبال ( etb l ) م . ع . تباه كردن دوستى . و تباه كردن زمانه كسى را . و بيمار كردن دوستى دل عاشق را . اتبان ( atb n ) ع . ج . تبن ( tebn ) . اتبان ( etteb n ) م . ع . تنبان پوشيدن . اتجاء ( ettej ' ) م . ع . پر و آكنده شدن خرما . اتجار ( ettej r ) م . ع . چون مشتق از تجر بود بازرگانى كردن . و اگر از وجر مشتق باشد دار و خوردن بطور جود . اتجاه ( ettej h ) م . ع . روى دادن